DÜNYA  ELM  XƏBƏRLƏRİ az / ru / en

BBC NEWS

26 Sentyabr 2022

"JAMES WEBB" TELESKOPU NEPTUNUN HEYRƏTLƏNDİRİCİ YENİ ŞƏKİLLƏRİNİ ÇƏKİB

Neptunun yeni şəkilləri alimləri 1989-cu ildən, Voyager 2 zondunun planetin yanından keçdiyi vaxtdan bəri görə bilmədikləri detallarla heyrətləndirib. İndi onlar James Webb Rəsədxanasının infraqırmızı cihazları sayəsində görünür. Bu detallara buz nəhəngini əhatə edən halqalar və toz zolaqları daxildir. Şəkillər tədqiqatçılara Neptunun atmosferi haqqında yeni bir şey söyləməli olan bulud strukturlarının şəkilləri ilə maraqlıdır. Planetin özündən əlavə, buz nəhənginin 14 peyki maraq doğurur, onlardan yeddisini şəkillərdə görmək olar. Əsas olan Triton peykidir...
By Jonathan Amos BBC Science Correspondent, Published 4 days ago

26 Sentyabr 2022

TEMPORAL KRİSTAL NƏDİR VƏ FİZİKA QANUNLARI HAQQINDA ANLAYIŞIMIZI NECƏ DƏYİŞİR

İyulun sonunda Google elan etdi ki, onun mühəndisləri kvant kompüterində maddənin yeni vəziyyətini - mövcudluğu məlum fizikanın əsas qanunlarına zidd görünən zaman kristalı (və ya müvəqqəti kristal) yarada biliblər... Zaman kristalları kvant kompüterlərinin o qədər sürətli və güclü qurulmasında mühüm rol oynamağa hazırlanıb ki, onlar bugünkü prosessorlar üçün minilliklər çəkəcək tapşırıqları dəqiqələr ərzində həll edə bilirlər…
19 Avqust 2021

26 Sentyabr 2022

JAMES WEBB KOSMİK TELESKOPU: KOSMOSDA HƏYAT İŞARƏLƏRİNİN AXTARILMASI

“Kainat haradan gəldi? Ulduzlar və planetlər necə əmələ gəlir? Və nəhayət, bu sual orada həyatın olub-olmaması ilə bağlıdır. Bunlar Kardiff Universitetinin fizika və astronomiya müəllimi Dr Sarkarın Uebbin cavab verməyə kömək edəcəyinə ümid etdiyi suallardır. Kembric Universitetindən Dr.Nikku Madhusudan ilə birlikdə Dr.Sərkar Yerdən 124 işıq ili uzaqlıqda yerləşən K2-18b həyat üçün potensial planetin atmosferini təhlil edəcək...
12 İyul 2022

DAILYTECHINFO

20 İyul 2022

ELEKTRON BURULĞANLAR: ALİMLƏR ELEKTRİKİ SU KİMİ DAVRANMASINA MƏCBUR ELƏDİLƏR

Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (Massachusetts Institute of Technology, MIT) tədqiqatçıları tarixdə ilk dəfə olaraq elektron burulğanların əmələ gəlməsini müşahidə edə biliblər. Elektronların belə qəribə davranışı elektrik cərəyanı hidrodinamikanın bəzi məlum qanunlarına tabe olan maye axını kimi davranmağa başlayanda baş verir. Və çox güman ki, gələcəkdə alimlər bütün bunlardan yeni növ yüksək sürətli və yüksək səmərəli elektronika yaratmaq üçün istifadə…
13 июля 2022 | Электроника и полупроводники


20 İyul 2022

40 KANALLI OPTİK RABİTƏ XƏTTİ MƏLUMATLARIN BİR ÇİP VƏ YA KOMPÜTER DAXİLİNDƏ SANİYƏDƏ 400 GB SÜRƏTLƏ ÖTÜRÜLMƏSİNƏ İMKAN VERƏCƏK

Mərkəzi Florida Universitetinin (University of Central Florida) alimləri iki müxtəlif multipleksləşdirmə texnologiyasını birləşdirən silikon optik keçid hazırlayıb nümayiş etdiriblər. Bu, öz növbəsində, hər biri müstəqil məlumat ötürülməsini həyata keçirə bilən bir işıq şüasında 40 müstəqil kanal təşkil etməyə imkan verir və bu xətt üzrə ümumi ötürmə sürəti saniyədə 400 GB təşkil edir…
13 июня 2022 | Электроника и полупроводники




06 İyun 2022

YENİ MƏLUMAT ÖTÜRMƏ REKORDU SANİYƏDƏ 1 PETABİT EDİLİB

Yaponiyadan olan bir qrup tədqiqatçı saniyədə 1,02 petabayt təşkil edən yeni məlumat ötürmə rekordunun sahibi olub. Üstəlik, bu rekord mövcud kommunikasiya infrastrukturu ilə tam uyğunlaşan fiber-optik kabellərlə əldə edilib. Arayış üçün qeyd edək ki, 1 petabit bir milyon giqabitə bərabərdir və bu o deməkdir ki, əldə edilən ötürmə sürəti adi istehlakçılar üçün mövcud olan ən sürətli İnternetə çıxışdan 100 000 dəfə yüksəkdir…
06:02 2022 | Информационные технологии




06 İyun 2022

EYNİ ZAMANDA İŞIĞIN İNTENSİVLİYİNİ, QÜTBLƏŞMƏSİNİ VƏ DALĞA UZUNLUĞUNU ÖLÇƏ BİLƏN UNİKAL KVANT SENSORU YARADILIB

Yel Universiteti və Dallasdakı Texas Universitetindən tədqiqatçılar qrupu insan saçının mində bir ölçüsündə kiçik kvant optik sensoru yaradıblar. Lakin, belə kiçik ölçülərə baxmayaraq, bu sensor elektronların kvant xüsusiyyətlərindən istifadə edərək, işığın intensivliyini, qütbləşməsini və dalğa uzunluğunu eyni vaxtda ölçə bilən ən geniş imkanlara malikdir. Belə universal sensorun yaradılması gələcəkdə astronomiya, səhiyyə və məsafədən zondlama sahələrində mühüm irəliləyişlər etməyə imkan verəcək...
19 апреля 2022 | Энергетика


06 İyun 2022

DÜNYANIN ƏN GÜÇLÜ X-RAY LAZERİ SANİYƏDƏ BİR MİLYON PULS YARADA BİLDİ


LCLS-II-nin geniş miqyaslı təkmilləşdirilməsindən və modernləşdirilməsindən keçmiş dünyanın ən güclü rentgen lazeri LCLS (Linac Coherent Light Source) demək olar ki, yenidən fəaliyyətə başlayıb və tezliklə onların xeyrinə işləməyə hazır olacaq. müasir elm. Təkmilləşdirildikdən sonra bu nəhəng obyektin daxilindəki temperaturlar kosmosdakı temperaturdan daha aşağı olur ki, bu da elektronların işıq sürətinə çox yaxın sürətlə sürətləndirilməsinə və bir saniyədə bir milyon çox parlaq rentgen şüaları...
13 мая 2022 | Новости науки и техники


16 May 2022

MIKRODALĞALI SOBALARDAN İSTİFADƏ ETMƏKLƏ ENERJİ ÖTÜRÜLMƏSİ ÜZRƏ YENİ REKORD - HƏR KİLOMETR MƏSAFƏYƏ - 1,6 kVt

ABŞ Dəniz Tədqiqat Laboratoriyası (NRL) uzun məsafələrə naqilsiz enerji ötürülməsi üzrə yeni rekorda imza atıb. Merilend ştatında ABŞ Ordusunun Tədqiqat Sahəsində yerləşdirilən SCOPE-M eksperimental qurğusu bir kilometrdən bir qədər çox məsafədə 1,6 kVt gücündə mikrodalğalı ötürülməni təmin etdi...
19 апреля 2022 | Энергетика







16 May 2022

MOST GÜNƏŞ ENERJİSİNİ BİRBAŞA UDMAQ, TOPLAYIB UZUN İLLƏR SAXLAMAQ QABİLİYYƏTİNƏ MALİK SİSTEMDİR

Hələ 2017-ci ildə İsveçin Çalmers Texnologiya Universitetinin bir qrup tədqiqatçısı günəş enerjisini aralıq transformasiyalar olmadan udmaq, onu uzun illər maye formada saxlamaq və lazım gəldikdə geri qaytara bilən kifayət qədər maraqlı enerji sistemi hazırlayıb. O vaxtdan bəri tədqiqatçılar yuxarıda qeyd olunan saxlama sistemi ilə birləşməsi özünü dolduran elektron cihazları, yeni tipli günəş elektrik stansiyalarını və s. yaratmağa imkan verəcək ultra nazik termoelektrik generatorlar hazırlayırlar...
26 апреля 2022



16 May 2022

KARBON NANOTUBLARI KEVLARDAN VƏ HƏR ŞEYDƏN PARAMETRƏ GÖRƏ ÜSTÜN GÜLƏ KEÇİRMƏZ YENİ MATERİALIN ƏSASINDIR

Çox vaxt çəki, fərdi qoruyucu vasitələrin yaradılması üçün istifadə olunan güllə keçirməyən materialların effektivliyini artırmaq üçün ödəniləcək qiymətdir. Lakin, Viskonsin-Madison Universitetinin tədqiqatçıları nanoliflərdən toxunmuş “həsir” olan ultra-yüngül materialın yeni növünü yaratmağa müvəffəq olublar. Üstəlik, müəyyən kimyəvi proseslər əsnasında bu materialın işi onu ənənəvi kevlar və poladdan daha səmərəli edir.
14 апреля 2022




16 May 2022

İLK TOPOLOJİ AKUSTİK TRANZİSTORUNU YARADILIB

Dünyada topoloji adlanan materiallar var ki, onların içərisində elektronlar materialın yalnız səthi və ya kənarları boyunca praktiki olaraq enerji itkisi olmadan hərəkət edir. Bu materiallar yüksək səmərəli və kiçik ölçülü yeni nəsil elektronikanın yaradılması üçün son dərəcə perspektivli hesab olunur. Lakin, alimlərin hələ də öhdəsindən gələ bilmədiyi bir problem mövcuddur. Belə ki, topoloji materiallara əsaslanan tranzistorları elektron səpilməsi olmadan, yəni enerji itirmədən yandırmaq və ya söndürmək mümkün deyil.
27 января 2022


ТЕХНОМАНИЯ

20 İyul 2022

MADDƏNİN SİRLİ FORMASI AŞKAR EDİLİB


Merilend Universitetinin fizikləri ekzotik YPtBi superkeçirici kəşf ediblər, onun daxilində elektronlar bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə yüksək spinli kvazirəciklər əmələ gətirir. Bu barədə “Science Advances” jurnalında məlumat verilir. Alimlər itrium, platindən hazırlanmış materialın elektron quruluşunu təhlil ediblər...
2018-06-04 30626 0 Научные открытия







06 İyun 2022

FİZİKLƏR 100 KİLOMETR MƏSAFƏLƏRDƏ KVANT DOĞUŞMASINI MÜBAYİDƏ EDİBLƏR

Çin alimləri uzunluğu 100 kilometrdən çox olan optik liflə ayrılmış kvant-dolaşan cütlərdən fotonlar arasında kvant dolaşıqlığı mübadiləsi apara biliblər. Bu nəticə məsafədə bütün əvvəlki oxşar cəhdləri üstələyir və uzun məsafələrə dolaşıq mübadiləsi ilə kvant teleportasiya imkanlarını genişləndirir ...
2017-10-26 13335 0 Научные открытия








06 İyun 2022

FİZİKLƏR TOPOLOJİ İZOLYATORLARDA FAZA KEÇİDLƏRİNİN YENİ NÖVÜNÜ KƏŞF EDİBLƏR

Topoloji izolyatorların kristal strukturlarını dopinq etməklə, müxtəlif tipli topoloji mühafizə ilə iki faza arasında faza keçidinə başlamaq olar. Beynəlxalq fiziklər qrupu bu effekti qarışıq qurğuşun və qalay selenidindən ibarət yarımkeçirici filmi dopinq etməklə kəşf ediblər…
2017-10-26 12439 0 Научные открытия








06 İyun 2022

MÜMKÜN OLMAYAN MÜHƏRHƏT İZAH EDİLİR

Portuqaliyanın Lissabon Universitetinin tədqiqatçıları EmDrive-ın işləməsi üçün indiyədək qorunma qanunları baxımından izah edilməmiş izahat təklif ediblər. Onların fikrincə, mühərrikin işləməsi pilot dalğa nəzəriyyəsi çərçivəsində nəzərə alınarsa, məlum fiziki prinsipləri pozmur. Alimlərin məqaləsi dərc olunub…
2017-10-09 15496 0 Научные открытия






16 May 2022

İŞIQ QÜTBLƏŞMƏSİ DİFRAKSİYA HƏDDİNİ KEÇMƏYƏ VƏ NANOHİSSƏCİYİN MÖVQEYİNİ DƏQİQ ÖLÇMƏYƏ KÖMƏK ETDİ

Almaniyadan olan fiziklər difraksiya həddini aşmaq və şüşə substratda nanohissəciyin mövqeyini dəqiq ölçmək üçün azimutal qütbləşmiş elektromaqnit dalğalarından istifadə etməyi təklif etdilər. Bu cür dalğaların sferik hissəcik üzərində səpilməsini müşahidə edərək, elm adamları yalnız bir yerdəyişməni təyin edə bildilər...
2019-02-26






16 May 2022

ALİMLƏR İŞIĞIN KÖMƏYİ İLƏ MAKRO OBYEKTLƏRİ HƏRƏKƏT ETDİRMƏYİ ÖYRƏNİBLƏR

Beynəlxalq fiziklər qrupu mikrodünyanın kvant mexaniki qanunlarından istifadə edərək işığın köməyi ilə makroobyektin - 30 mikronluq şüşə "pişinin" hərəkətini idarə etdikləri sistemi nümayiş etdiriblər. Nature jurnalında alimlərin işinin nəticələri ilə bağlı məqalə dərc olunub. Onun xülasəsi press-relizdə verilir...
2012-02-8








16 May 2022

ALİMLƏR TERMOELEKTRİK MATERİALLARIN BİR SİNFİNİ KƏŞF ETDİLƏR

Avstriyalı tədqiqatçılar istiliyi elektrik enerjisinə çevirən və bir neçə perspektivli sənaye tətbiqinə malik qeyri-adi termoelektrik material yetişdiriblər. Avstriyanın Vyana Texnologiya Universitetində bir qrup elm adamı bir gün tullantıları çevirmək üçün istifadə oluna biləcəyini iddia etdikləri super səmərəli material hazırladılar…
2013-09-25







16 May 2022

FİZİKLƏR KVANT KEÇİDİNİN NECƏ İŞLƏDİYİNİ NÜMAYİŞ ETDİRİRLƏR

Mixail Lukinin rəhbərlik etdiyi Harvard Universiteti və Massaçusets Texnologiya İnstitutunun fizikləri tək fotonlarla idarə oluna bilən kvant açarları icad ediblər. Müəlliflər tədqiqatlarını Nature jurnalında dərc etdilər, onun qısa xülasəsini Harvard Universitetinin saytında tapa bilərsiniz...
2014-04-25








16 May 2022

CAZİBƏ QÜVVƏSİNİ ÜSTƏLƏYƏN YENİ QÜVVƏ KƏŞF EDİLİB

Alimlər çoxdan bilirdilər ki, qara cisimlər radiasiya əmələ gətirir və bu şüalanma itələyici (itici) təsir yaradır. Ancaq yeni bir araşdırmaya görə, cazibə qüvvəsinə bənzər şəkildə hərəkət edən və cisimləri qara cismə doğru çəkən başqa bir qüvvə var. O qəbul etdi...
2013-07-29

SCITECHDAILY

20 İyul 2022

FİZİKLƏR İLK DƏFƏ OLARAQ FASİLƏSIZ ZAMAN KRİSTALINI YARADIRLAR


Alimlər ilk dəfə olaraq fasiləsiz zamanın tərcüməsinin simmetriyasını kortəbii şəkildə pozan zaman kristalını həyata keçirməyə nail olublar. Hamburq Universitetinin Lazer Fizikası İnstitutunun tədqiqatçıları 9 iyun 2022-ci ildə “Science” jurnalında dərc olunan araşdırmada öz müşahidələrini bildirdilər...
PHYSICS JULY 3, 2022







07 İyun 2022

ƏSAS ŞAHİD DOE ALİMLƏRİNƏ BƏRK MATERİALLARDA "ÜRKÜTÜCÜ" KVANT DOLANMASINI TAPMAĞA KÖMƏK EDİR

Qırmızı kürələr kimi təsvir edilən materialın spinləri səpələnmiş neytronlar tərəfindən yoxlanılır. Şəkildə göstərilən QFI hesablaması kimi bir dolaşıqlıq şahidinin tətbiqi neytronların bir növ kvant ölçməsi meydana gətirməsinə səbəb olur. Bu ölçü tədqiqatçılara klassik və kvant spin dalğalanmalarını ayırd etməyə imkan verir...
PHYSICS NOVEMBER 14, 2021






07 İyun 2022

CƏZİBƏNİN DÖNMƏ NƏZƏRİYYƏSİ

Bu məqalə cazibə qüvvəsinin geri çevrilməsi nəzəriyyəsini təqdim edir. Bu nəzəriyyəni sübut etmək və ya təkzib etmək üçün heç bir faktiki sınaq aparılmayıb və ya prototiplər qurulmayıb...











07 İyun 2022

KVANT MATERIALININ QEYRI-ƏNƏNƏVI FIRLANMA DAVRANIŞI NƏZƏRI PROQNOZLARI SÜBUT EDIR

Kvant sistemindəki spin zəncirləri kvazirəciklərin bir araya toplaşması nəticəsində kollektiv bükülmə hərəkətinə məruz qalır. Bu KPZ dinamikası konsepsiyasını nümayiş etdirən, qırmızı rənglə göstərilən, həmyaşıdlarından fərqli olaraq yuxarıya, mavi rəngdə, alternativ istiqamətləri göstərən qonşu fırlanma cütləridir. Kredit: Mişel Lehman/ORNL, ABŞ Enerji Departamenti...
By OAK RIDGE NATIONAL LABORATORY NOVEMBER 14, 2021




06 June 2022

DALĞA QARŞIQLAYICI LAZER VƏ RENTGEN ŞUALARI


Uydurulmuş lazer qılınclarından fərqli olaraq, həqiqi lazer şüaları kəsişdikdə bir-biri ilə qarşılıqlı təsir göstərmir - şüalar uyğun bir material daxilində birləşmirsə
PHYSICS MAY 20, 2022










06 June 2022

FUNDAMENTAL YENİ QANUN MƏHDUD ENERJİNİ MƏHV EDİR

EPFL-dən olan fiziklər, böyük bir Avropa əməkdaşlığının bir hissəsi olaraq, plazma və füzyon tədqiqatlarının əsasını təşkil edən əsas qanunlardan birini yenidən nəzərdən keçirdilər ...
PHYSICS MAY 17, 2022









06 June 2022

ELEKTRON NEMATİKLİK: SPİN DƏMİR ƏSASLI SÜPERKEÇİCİDƏ ELEKTRONLARI XƏTDƏ TUTUR

Nature Physics-də aparılan bir araşdırma göstərir ki, yüksək temperaturda super keçiriciliyin tərkib hissəsi hesab edilən elektron nematiklik əsasən FeSe-nin fırlanması ilə əlaqədardır. PSI-nin tədqiqatçıları...
PHYSICS MAY 19, 2022










16 May 2022

EYNŞTEYNİN İZİ İLƏ VƏ ONDAN KƏNARDA: KVANT MEXANİKASININ ƏSASLARININ YENİ ANLAYIŞI

İndeks sıfır metamaterialları kvant mexanikasının əsaslarına dair yeni anlayışlar təklif edir. Həyatda olduğu kimi fizikada da hər şeyə fərqli bucaqlardan baxmaq yaxşıdır...
ФИЗИКА 3 МАЯ 2022










16 May 2022

İKİ QƏRİBƏ KVANT HADİSƏSİ - SUPERPOZİSİYA VƏ DOLAŞIQLIQ ARASINDA YENİ ƏLAQƏ KƏŞF EDİLDİ

Superpozisiya və dolaşıqlıq üçün "əlavə kvant" ekvivalentliyi prinsipi. Fundamental Questions Institute (FQXi) tərəfindən maliyyələşdirilən tədqiqat iki qəribə kvant fenomeni - superpozisiya və dolaşıqlıq arasında yeni əlaqə aşkar edib...
ФИЗИКА 1 МАЯ 2022